Proverbs 13–15

13¹Filius sapiens doctrina patris;

qui autem illusor est non audit cum arguitur.

²De fructu oris sui homo satiabitur bonis:

anima autem prævaricatorum iniqua.

³Qui custodit os suum custodit animam suam;

qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet mala.

⁴Vult et non vult piger;

anima autem operantium impinguabitur.

⁵Verbum mendax justus detestabitur;

impius autem confundit, et confundetur.

⁶Justitia custodit innocentis viam,

impietas autem peccatorem supplantat.

⁷Est quasi dives, cum nihil habeat,

et est quasi pauper, cum in multis divitiis sit.

⁸Redemptio animæ viri divitiæ suæ;

qui autem pauper est, increpationem non sustinet.

⁹Lux justorum lætificat:

lucerna autem impiorum extinguetur.

¹⁰Inter superbos semper jurgia sunt;

qui autem agunt omnia cum consilio, reguntur sapientia.

¹¹Substantia festinata minuetur;

quæ autem paulatim colligitur manu, multiplicabitur.

¹²Spes quæ differtur affligit animam;

lignum vitæ desiderium veniens.

¹³Qui detrahit alicui rei, ipse se in futurum obligat;

qui autem timet præceptum, in pace versabitur.

Animæ dolosæ errant in peccatis:

justi autem misericordes sunt, et miserantur.

¹⁴Lex sapientis fons vitæ,

ut declinet a ruina mortis.

¹⁵Doctrina bona dabit gratiam;

in itinere contemptorum vorago.

¹⁶Astutus omnia agit cum consilio;

qui autem fatuus est aperit stultitiam.

¹⁷Nuntius impii cadet in malum;

legatus autem fidelis, sanitas.

¹⁸Egestas et ignominia ei qui deserit disciplinam;

qui autem acquiescit arguenti glorificabitur.

¹⁹Desiderium si compleatur delectat animam;

detestantur stulti eos qui fugiunt mala.

²⁰Qui cum sapientibus graditur sapiens erit;

amicus stultorum similis efficietur.

²¹Peccatores persequitur malum,

et justis retribuentur bona.

²²Bonus reliquit hæredes filios et nepotes,

et custoditur justo substantia peccatoris.

²³Multi cibi in novalibus patrum,

et aliis congregantur absque judicio.

²⁴Qui parcit virgæ odit filium suum;

qui autem diligit illum instanter erudit.

²⁵Justus comedit et replet animam suam;

venter autem impiorum insaturabilis.

14¹Sapiens mulier ædificat domum suam;

insipiens exstructam quoque manibus destruet.

²Ambulans recto itinere, et timens Deum,

despicitur ab eo qui infami graditur via.

³In ore stulti virga superbiæ;

labia autem sapientium custodiunt eos.

⁴Ubi non sunt boves, præsepe vacuum est;

ubi autem plurimæ segetes, ibi manifesta est fortitudo bovis.

⁵Testis fidelis non mentitur;

profert autem mendacium dolosus testis.

⁶Quærit derisor sapientiam, et non invenit;

doctrina prudentium facilis.

⁷Vade contra virum stultum,

et nescit labia prudentiæ.

⁸Sapientia callidi est intelligere viam suam,

et imprudentia stultorum errans.

⁹Stultus illudet peccatum,

et inter justos morabitur gratia.

¹⁰Cor quod novit amaritudinem animæ suæ,

in gaudio ejus non miscebitur extraneus.

¹¹Domus impiorum delebitur:

tabernacula vero justorum germinabunt.

¹²Est via quæ videtur homini justa,

novissima autem ejus deducunt ad mortem.

¹³Risus dolore miscebitur,

et extrema gaudii luctus occupat.

¹⁴Viis suis replebitur stultus,

et super eum erit vir bonus.

¹⁵Innocens credit omni verbo;

astutus considerat gressus suos.

Filio doloso nihil erit boni;

servo autem sapienti prosperi erunt actus,

et dirigetur via ejus.

¹⁶Sapiens timet, et declinat a malo;

stultus transilit, et confidit.

¹⁷Impatiens operabitur stultitiam,

et vir versutus odiosus est.

¹⁸Possidebunt parvuli stultitiam,

et exspectabunt astuti scientiam.

¹⁹Jacebunt mali ante bonos,

et impii ante portas justorum.

²⁰Etiam proximo suo pauper odiosus erit:

amici vero divitum multi.

²¹Qui despicit proximum suum peccat;

qui autem miseretur pauperis beatus erit.

Qui credit in Domino misericordiam diligit.

²²Errant qui operantur malum;

misericordia et veritas præparant bona.

²³In omni opere erit abundantia;

ubi autem verba sunt plurima, ibi frequenter egestas.

²⁴Corona sapientium divitiæ eorum;

fatuitas stultorum imprudentia.

²⁵Liberat animas testis fidelis,

et profert mendacia versipellis.

²⁶In timore Domini fiducia fortitudinis,

et filiis ejus erit spes.

²⁷Timor Domini fons vitæ,

ut declinent a ruina mortis.

²⁸In multitudine populi dignitas regis,

et in paucitate plebis ignominia principis.

²⁹Qui patiens est multa gubernatur prudentia;

qui autem impatiens est exaltat stultitiam suam.

³⁰Vita carnium sanitas cordis;

putredo ossium invidia.

³¹Qui calumniatur egentem exprobrat factori ejus;

honorat autem eum qui miseretur pauperis.

³²In malitia sua expelletur impius:

sperat autem justus in morte sua.

³³In corde prudentis requiescit sapientia,

et indoctos quosque erudiet.

³⁴Justitia elevat gentem;

miseros autem facit populos peccatum.

³⁵Acceptus est regi minister intelligens;

iracundiam ejus inutilis sustinebit.

15¹Responsio mollis frangit iram;

sermo durus suscitat furorem.

²Lingua sapientium ornat scientiam;

os fatuorum ebullit stultitiam.

³In omni loco, oculi Domini

contemplantur bonos et malos.

⁴Lingua placabilis lignum vitæ;

quæ autem immoderata est conteret spiritum.

⁵Stultus irridet disciplinam patris sui;

qui autem custodit increpationes astutior fiet.

In abundanti justitia virtus maxima est:

cogitationes autem impiorum eradicabuntur.

⁶Domus justi plurima fortitudo,

et in fructibus impii conturbatio.

⁷Labia sapientium disseminabunt scientiam;

cor stultorum dissimile erit.

⁸Victimæ impiorum abominabiles Domino;

vota justorum placabilia.

⁹Abominatio est Domino via impii;

qui sequitur justitiam diligitur ab eo.

¹⁰Doctrina mala deserenti viam vitæ;

qui increpationes odit, morietur.

¹¹Infernus et perditio coram Domino;

quanto magis corda filiorum hominum!

¹²Non amat pestilens eum qui se corripit,

nec ad sapientes graditur.

¹³Cor gaudens exhilarat faciem;

in mœrore animi dejicitur spiritus.

¹⁴Cor sapientis quærit doctrinam,

et os stultorum pascitur imperitia.

¹⁵Omnes dies pauperis, mali;

secura mens quasi juge convivium.

¹⁶Melius est parum cum timore Domini,

quam thesauri magni et insatiabiles.

¹⁷Melius est vocari ad olera cum caritate,

quam ad vitulum saginatum cum odio.

¹⁸Vir iracundus provocat rixas;

qui patiens est mitigat suscitatas.

¹⁹Iter pigrorum quasi sepes spinarum;

via justorum absque offendiculo.

²⁰Filius sapiens lætificat patrem,

et stultus homo despicit matrem suam.

²¹Stultitia gaudium stulto,

et vir prudens dirigit gressus suos.

²²Dissipantur cogitationes ubi non est consilium;

ubi vero sunt plures consiliarii, confirmantur.

²³Lætatur homo in sententia oris sui,

et sermo opportunus est optimus.

²⁴Semita vitæ super eruditum,

ut declinet de inferno novissimo.

²⁵Domum superborum demolietur Dominus,

et firmos faciet terminos viduæ.

²⁶Abominatio Domini cogitationes malæ,

et purus sermo pulcherrimus firmabitur ab eo.

²⁷Conturbat domum suam qui sectatur avaritiam;

qui autem odit munera, vivet.

Per misericordiam et fidem purgantur peccata:

per timorem autem Domini declinat omnis a malo.

²⁸Mens justi meditatur obedientiam;

os impiorum redundat malis.

²⁹Longe est Dominus ab impiis,

et orationes justorum exaudiet.

³⁰Lux oculorum lætificat animam;

fama bona impinguat ossa.

³¹Auris quæ audit increpationes vitæ

in medio sapientium commorabitur.

³²Qui abjicit disciplinam despicit animam suam;

qui autem acquiescit increpationibus possessor est cordis.

³³Timor Domini disciplina sapientiæ,

et gloriam præcedit humilitas.