Proverbs

Liber Proverbiorum

1 1 Parabolæ Salomonis, filii David, regis Israël,

2 ad sciendam sapientiam et disciplinam;

3 ad intelligenda verba prudentiæ,

et suscipiendam eruditionem doctrinæ,

justitiam, et judicium, et æquitatem:

4 ut detur parvulis astutia,

adolescenti scientia et intellectus.

5 Audiens sapiens, sapientior erit,

et intelligens gubernacula possidebit.

6 Animadvertet parabolam et interpretationem,

verba sapientum et ænigmata eorum.

7 Timor Domini principium sapientiæ;

sapientiam atque doctrinam stulti despiciunt.

8 Audi, fili mi, disciplinam patris tui,

et ne dimittas legem matris tuæ:

9 ut addatur gratia capiti tuo,

et torques collo tuo.

10 Fili mi, si te lactaverint peccatores,

ne acquiescas eis.

11 Si dixerint: Veni nobiscum, insidiemur sanguini;

abscondamus tendiculas contra insontem frustra;

12 deglutiamus eum sicut infernus viventem,

et integrum quasi descendentem in lacum;

13 omnem pretiosam substantiam reperiemus;

implebimus domos nostras spoliis:

14 sortem mitte nobiscum,

marsupium unum sit omnium nostrum:

15 fili mi, ne ambules cum eis;

prohibe pedem tuum a semitis eorum:

16 pedes enim illorum ad malum currunt,

et festinant ut effundant sanguinem.

17 Frustra autem jacitur rete

ante oculos pennatorum.

18 Ipsi quoque contra sanguinem suum insidiantur,

et moliuntur fraudes contra animas suas.

19 Sic semitæ omnis avari:

animas possidentium rapiunt.

20 Sapientia foris prædicat;

in plateis dat vocem suam:

21 in capite turbarum clamitat;

in foribus portarum urbis profert verba sua, dicens:

22 Usquequo, parvuli, diligitis infantiam,

et stulti ea quæ sibi sunt noxia cupient,

et imprudentes odibunt scientiam?

23 convertimini ad correptionem meam.

En proferam vobis spiritum meum,

et ostendam vobis verba mea.

24 Quia vocavi, et renuistis;

extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret:

25 despexistis omne consilium meum,

et increpationes meas neglexistis.

26 Ego quoque in interitu vestro ridebo,

et subsannabo cum vobis id quod timebatis advenerit.

27 Cum irruerit repentina calamitas,

et interitus quasi tempestas ingruerit;

quando venerit super vos tribulatio et angustia:

28 tunc invocabunt me, et non exaudiam;

mane consurgent, et non invenient me:

29 eo quod exosam habuerint disciplinam,

et timorem Domini non susceperint,

30 nec acquieverint consilio meo,

et detraxerint universæ correptioni meæ.

31 Comedent igitur fructus viæ suæ,

suisque consiliis saturabuntur.

32 Aversio parvulorum interficiet eos,

et prosperitas stultorum perdet illos.

33 Qui autem me audierit, absque terrore requiescet,

et abundantia perfruetur, timore malorum sublato.

2 1 Fili mi, si susceperis sermones meos,

et mandata mea absconderis penes te:

2 ut audiat sapientiam auris tua,

inclina cor tuum ad cognoscendam prudentiam.

3 Si enim sapientiam invocaveris,

et inclinaveris cor tuum prudentiæ;

4 si quæsieris eam quasi pecuniam,

et sicut thesauros effoderis illam:

5 tunc intelliges timorem Domini,

et scientiam Dei invenies,

6 quia Dominus dat sapientiam,

et ex ore ejus prudentia et scientia.

7 Custodiet rectorum salutem,

et proteget gradientes simpliciter,

8 servans semitas justitiæ,

et vias sanctorum custodiens.

9 Tunc intelliges justitiam, et judicium,

et æquitatem, et omnem semitam bonam.

10 Si intraverit sapientia cor tuum,

et scientia animæ tuæ placuerit,

11 consilium custodiet te,

et prudentia servabit te:

12 ut eruaris a via mala,

et ab homine qui perversa loquitur;

13 qui relinquunt iter rectum,

et ambulant per vias tenebrosas;

14 qui lætantur cum malefecerint,

et exsultant in rebus pessimis;

15 quorum viæ perversæ sunt,

et infames gressus eorum.

16 Ut eruaris a muliere aliena,

et ab extranea quæ mollit sermones suos,

17 et relinquit ducem pubertatis suæ,

18 et pacti Dei sui oblita est.

Inclinata est enim ad mortem domus ejus,

et ad inferos semitæ ipsius.

19 Omnes qui ingrediuntur ad eam non revertentur,

nec apprehendent semitas vitæ.

20 Ut ambules in via bona,

et calles justorum custodias:

21 qui enim recti sunt habitabunt in terra,

et simplices permanebunt in ea;

22 impii vero de terra perdentur,

et qui inique agunt auferentur ex ea.

3 1 Fili mi, ne obliviscaris legis meæ,

et præcepta mea cor tuum custodiat:

2 longitudinem enim dierum, et annos vitæ, et pacem,

apponent tibi.

3 Misericordia et veritas te non deserant;

circumda eas gutturi tuo,

et describe in tabulis cordis tui:

4 et invenies gratiam, et disciplinam bonam,

coram Deo et hominibus.

5 Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo,

et ne innitaris prudentiæ tuæ.

6 In omnibus viis tuis cogita illum,

et ipse diriget gressus tuos.

7 Ne sis sapiens apud temetipsum;

time Deum, et recede a malo:

8 sanitas quippe erit umbilico tuo,

et irrigatio ossium tuorum.

9 Honora Dominum de tua substantia,

et de primitiis omnium frugum tuarum da ei:

10 et implebuntur horrea tua saturitate,

et vino torcularia tua redundabunt.

11 Disciplinam Domini, fili mi, ne abjicias,

nec deficias cum ab eo corriperis:

12 quem enim diligit Dominus, corripit,

et quasi pater in filio complacet sibi.

13 Beatus homo qui invenit sapientiam,

et qui affluit prudentia.

14 Melior est acquisitio ejus negotiatione argenti,

et auri primi et purissimi fructus ejus.

15 Pretiosior est cunctis opibus,

et omnia quæ desiderantur huic non valent comparari.

16 Longitudo dierum in dextera ejus,

et in sinistra illius divitiæ et gloria.

17 Viæ ejus viæ pulchræ,

et omnes semitæ illius pacificæ.

18 Lignum vitæ est his qui apprehenderint eam,

et qui tenuerit eam beatus.

19 Dominus sapientia fundavit terram;

stabilivit cælos prudentia.

20 Sapientia illius eruperunt abyssi,

et nubes rore concrescunt.

21 Fili mi, ne effluant hæc ab oculis tuis.

Custodi legem atque consilium,

22 et erit vita animæ tuæ,

et gratia faucibus tuis.

23 Tunc ambulabis fiducialiter in via tua,

et pes tuus non impinget.

24 Si dormieris, non timebis;

quiesces, et suavis erit somnus tuus.

25 Ne paveas repentino terrore,

et irruentes tibi potentias impiorum.

26 Dominus enim erit in latere tuo,

et custodiet pedem tuum, ne capiaris.

27 Noli prohibere benefacere eum qui potest:

si vales, et ipse benefac.

28 Ne dicas amico tuo: Vade, et revertere: cras dabo tibi:

cum statim possis dare.

29 Ne moliaris amico tuo malum,

cum ille in te habeat fiduciam.

30 Ne contendas adversus hominem frustra,

cum ipse tibi nihil mali fecerit.

31 Ne æmuleris hominem injustum,

nec imiteris vias ejus:

32 quia abominatio Domini est omnis illusor,

et cum simplicibus sermocinatio ejus.

33 Egestas a Domino in domo impii;

habitacula autem justorum benedicentur.

34 Ipse deludet illusores,

et mansuetis dabit gratiam.

35 Gloriam sapientes possidebunt;

stultorum exaltatio ignominia.

4 1 Audite, filii, disciplinam patris,

et attendite ut sciatis prudentiam.

2 Donum bonum tribuam vobis:

legem meam ne derelinquatis.

3 Nam et ego filius fui patris mei,

tenellus et unigenitus coram matre mea.

4 Et docebat me, atque dicebat:

Suscipiat verba mea cor tuum;

custodi præcepta mea, et vives.

5 Posside sapientiam, posside prudentiam:

ne obliviscaris, neque declines a verbis oris mei.

6 Ne dimittas eam, et custodiet te:

dilige eam, et conservabit te.

7 Principium sapientiæ: posside sapientiam,

et in omni possessione tua acquire prudentiam.

8 Arripe illam, et exaltabit te;

glorificaberis ab ea cum eam fueris amplexatus.

9 Dabit capiti tuo augmenta gratiarum,

et corona inclyta proteget te.

10 Audi, fili mi, et suscipe verba mea,

ut multiplicentur tibi anni vitæ.

11 Viam sapientiæ monstrabo tibi;

ducam te per semitas æquitatis:

12 quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui,

et currens non habebis offendiculum.

13 Tene disciplinam, ne dimittas eam;

custodi illam, quia ipsa est vita tua.

14 Ne delecteris in semitis impiorum,

nec tibi placeat malorum via.

15 Fuge ab ea, nec transeas per illam;

declina, et desere eam.

16 Non enim dormiunt nisi malefecerint,

et rapitur somnus ab eis nisi supplantaverint.

17 Comedunt panem impietatis,

et vinum iniquitatis bibunt.

18 Justorum autem semita quasi lux splendens procedit,

et crescit usque ad perfectam diem.

19 Via impiorum tenebrosa;

nesciunt ubi corruant.

20 Fili mi, ausculta sermones meos,

et ad eloquia mea inclina aurem tuam.

21 Ne recedant ab oculis tuis:

custodi ea in medio cordis tui:

22 vita enim sunt invenientibus ea,

et universæ carni sanitas.

23 Omni custodia serva cor tuum,

quia ex ipso vita procedit.

24 Remove a te os pravum,

et detrahentia labia sint procul a te.

25 Oculi tui recta videant,

et palpebræ tuæ præcedant gressus tuos.

26 Dirige semitam pedibus tuis,

et omnes viæ tuæ stabilientur.

27 Ne declines ad dexteram neque ad sinistram;

averte pedem tuum a malo:

vias enim quæ a dextris sunt novit Dominus:

perversæ vero sunt quæ a sinistris sunt.

Ipse autem rectos faciet cursus tuos,

itinera autem tua in pace producet.

5 1 Fili mi, attende ad sapientiam meam,

et prudentiæ meæ inclina aurem tuam:

2 ut custodias cogitationes, et disciplinam labia tua conservent.

Ne attendas fallaciæ mulieris;

3 favus enim distillans labia meretricis,

et nitidius oleo guttur ejus:

4 novissima autem illius amara quasi absinthium,

et acuta quasi gladius biceps.

5 Pedes ejus descendunt in mortem,

et ad inferos gressus illius penetrant.

6 Per semitam vitæ non ambulant;

vagi sunt gressus ejus et investigabiles.

7 Nunc ergo fili mi, audi,

et ne recedas a verbis oris mei.

8 Longe fac ab ea viam tuam,

et ne appropinques foribus domus ejus.

9 Ne des alienis honorem tuum,

et annos tuos crudeli:

10 ne forte impleantur extranei viribus tuis,

et labores tui sint in domo aliena,

11 et gemas in novissimis,

quando consumpseris carnes tuas et corpus tuum,

et dicas: 12 Cur detestatus sum disciplinam,

et increpationibus non acquievit cor meum,

13 nec audivi vocem docentium me,

et magistris non inclinavi aurem meam?

14 pene fui in omni malo,

in medio ecclesiæ et synagogæ.

15 Bibe aquam de cisterna tua,

et fluenta putei tui;

16 deriventur fontes tui foras,

et in plateis aquas tuas divide.

17 Habeto eas solus,

nec sint alieni participes tui.

18 Sit vena tua benedicta,

et lætare cum muliere …