Proverbs 10–16

10¹Filius sapiens lætificat patrem,

filius vero stultus mœstitia est matris suæ.

²Nil proderunt thesauri impietatis,

justitia vero liberabit a morte.

³Non affliget Dominus fame animam justi,

et insidias impiorum subvertet.

⁴Egestatem operata est manus remissa;

manus autem fortium divitias parat.

Qui nititur mendaciis, hic pascit ventos;

idem autem ipse sequitur aves volantes.

⁵Qui congregat in messe, filius sapiens est;

qui autem stertit æstate, filius confusionis.

⁶Benedictio Domini super caput justi;

os autem impiorum operit iniquitas.

⁷Memoria justi cum laudibus,

et nomen impiorum putrescet.

⁸Sapiens corde præcepta suscipit;

stultus cæditur labiis.

⁹Qui ambulat simpliciter ambulat confidenter;

qui autem depravat vias suas manifestus erit.

¹⁰Qui annuit oculo dabit dolorem;

et stultus labiis verberabitur.

¹¹Vena vitæ os justi,

et os impiorum operit iniquitatem.

¹²Odium suscitat rixas,

et universa delicta operit caritas.

¹³In labiis sapientis invenitur sapientia,

et virga in dorso ejus qui indiget corde.

¹⁴Sapientes abscondunt scientiam;

os autem stulti confusioni proximum est.

¹⁵Substantia divitis, urbs fortitudinis ejus;

pavor pauperum egestas eorum.

¹⁶Opus justi ad vitam,

fructus autem impii ad peccatum.

¹⁷Via vitæ custodienti disciplinam;

qui autem increpationes relinquit, errat.

¹⁸Abscondunt odium labia mendacia;

qui profert contumeliam, insipiens est.

¹⁹In multiloquio non deerit peccatum,

qui autem moderatur labia sua prudentissimus est.

²⁰Argentum electum lingua justi;

cor autem impiorum pro nihilo.

²¹Labia justi erudiunt plurimos;

qui autem indocti sunt in cordis egestate morientur.

²²Benedictio Domini divites facit,

nec sociabitur eis afflictio.

²³Quasi per risum stultus operatur scelus,

sapientia autem est viro prudentia.

²⁴Quod timet impius veniet super eum;

desiderium suum justis dabitur.

²⁵Quasi tempestas transiens non erit impius;

justus autem quasi fundamentum sempiternum.

²⁶Sicut acetum dentibus, et fumus oculis,

sic piger his qui miserunt eum.

²⁷Timor Domini apponet dies,

et anni impiorum breviabuntur.

²⁸Exspectatio justorum lætitia,

spes autem impiorum peribit.

²⁹Fortitudo simplicis via Domini,

et pavor his qui operantur malum.

³⁰Justus in æternum non commovebitur,

impii autem non habitabunt super terram.

³¹Os justi parturiet sapientiam;

lingua pravorum peribit.

³²Labia justi considerant placita,

et os impiorum perversa.

11¹Statera dolosa abominatio est apud Dominum,

et pondus æquum voluntas ejus.

²Ubi fuerit superbia, ibi erit et contumelia;

ubi autem est humilitas, ibi et sapientia.

³Simplicitas justorum diriget eos,

et supplantatio perversorum vastabit illos.

⁴Non proderunt divitiæ in die ultionis;

justitia autem liberabit a morte.

⁵Justitia simplicis diriget viam ejus,

et in impietate sua corruet impius.

⁶Justitia rectorum liberabit eos,

et in insidiis suis capientur iniqui.

⁷Mortuo homine impio, nulla erit ultra spes,

et exspectatio sollicitorum peribit.

⁸Justus de angustia liberatus est,

et tradetur impius pro eo.

⁹Simulator ore decipit amicum suum;

justi autem liberabuntur scientia.

¹⁰In bonis justorum exsultabit civitas,

et in perditione impiorum erit laudatio.

¹¹Benedictione justorum exaltabitur civitas,

et ore impiorum subvertetur.

¹²Qui despicit amicum suum indigens corde est;

vir autem prudens tacebit.

¹³Qui ambulat fraudulenter, revelat arcana;

qui autem fidelis est animi, celat amici commissum.

¹⁴Ubi non est gubernator, populus corruet;

salus autem, ubi multa consilia.

¹⁵Affligetur malo qui fidem facit pro extraneo;

qui autem cavet laqueos securus erit.

¹⁶Mulier gratiosa inveniet gloriam,

et robusti habebunt divitias.

¹⁷Benefacit animæ suæ vir misericors;

qui autem crudelis est, etiam propinquos abjicit.

¹⁸Impius facit opus instabile,

seminanti autem justitiam merces fidelis.

¹⁹Clementia præparat vitam,

et sectatio malorum mortem.

²⁰Abominabile Domino cor pravum,

et voluntas ejus in iis qui simpliciter ambulant.

²¹Manus in manu non erit innocens malus;

semen autem justorum salvabitur.

²²Circulus aureus in naribus suis,

mulier pulchra et fatua.

²³Desiderium justorum omne bonum est;

præstolatio impiorum furor.

²⁴Alii dividunt propria, et ditiores fiunt;

alii rapiunt non sua, et semper in egestate sunt.

²⁵Anima quæ benedicit impinguabitur,

et qui inebriat, ipse quoque inebriabitur.

²⁶Qui abscondit frumenta maledicetur in populis;

benedictio autem super caput vendentium.

²⁷Bene consurgit diluculo qui quærit bona;

qui autem investigator malorum est, opprimetur ab eis.

²⁸Qui confidit in divitiis suis corruet:

justi autem quasi virens folium germinabunt.

²⁹Qui conturbat domum suam possidebit ventos,

et qui stultus est serviet sapienti.

³⁰Fructus justi lignum vitæ,

et qui suscipit animas sapiens est.

³¹Si justus in terra recipit,

quanto magis impius et peccator!

12¹Qui diligit disciplinam diligit scientiam;

qui autem odit increpationes insipiens est.

²Qui bonus est hauriet gratiam a Domino;

qui autem confidit in cogitationibus suis impie agit.

³Non roborabitur homo ex impietate,

et radix justorum non commovebitur.

⁴Mulier diligens corona est viro suo;

et putredo in ossibus ejus, quæ confusione res dignas gerit.

⁵Cogitationes justorum judicia,

et consilia impiorum fraudulenta.

⁶Verba impiorum insidiantur sanguini;

os justorum liberabit eos.

⁷Verte impios, et non erunt;

domus autem justorum permanebit.

⁸Doctrina sua noscetur vir;

qui autem vanus et excors est patebit contemptui.

⁹Melior est pauper et sufficiens sibi

quam gloriosus et indigens pane.

¹⁰Novit justus jumentorum suorum animas;

viscera autem impiorum crudelia.

¹¹Qui operatur terram suam satiabitur panibus;

qui autem sectatur otium stultissimus est.

Qui suavis est in vini demorationibus,

in suis munitionibus relinquit contumeliam.

¹²Desiderium impii munimentum est pessimorum;

radix autem justorum proficiet.

¹³Propter peccata labiorum ruina proximat malo;

effugiet autem justus de angustia.

¹⁴De fructu oris sui unusquisque replebitur bonis,

et juxta opera manuum suarum retribuetur ei.

¹⁵Via stulti recta in oculis ejus;

qui autem sapiens est audit consilia.

¹⁶Fatuus statim indicat iram suam;

qui autem dissimulat injuriam callidus est.

¹⁷Qui quod novit loquitur, index justitiæ est;

qui autem mentitur, testis est fraudulentus.

¹⁸Est qui promittit, et quasi gladio pungitur conscientiæ:

lingua autem sapientium sanitas est.

¹⁹Labium veritatis firmum erit in perpetuum;

qui autem testis est repentinus, concinnat linguam mendacii.

²⁰Dolus in corde cogitantium mala;

qui autem pacis ineunt consilia, sequitur eos gaudium.

²¹Non contristabit justum quidquid ei acciderit:

impii autem replebuntur malo.

²²Abominatio est Domino labia mendacia;

qui autem fideliter agunt placent ei.

²³Homo versutus celat scientiam,

et cor insipientium provocat stultitiam.

²⁴Manus fortium dominabitur;

quæ autem remissa est, tributis serviet.

²⁵Mœror in corde viri humiliabit illum,

et sermone bono lætificabitur.

²⁶Qui negligit damnum propter amicum, justus est;

iter autem impiorum decipiet eos.

²⁷Non inveniet fraudulentus lucrum,

et substantia hominis erit auri pretium.

²⁸In semita justitiæ vita;

iter autem devium ducit ad mortem.

13¹Filius sapiens doctrina patris;

qui autem illusor est non audit cum arguitur.

²De fructu oris sui homo satiabitur bonis:

anima autem prævaricatorum iniqua.

³Qui custodit os suum custodit animam suam;

qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet mala.

⁴Vult et non vult piger;

anima autem operantium impinguabitur.

⁵Verbum mendax justus detestabitur;

impius autem confundit, et confundetur.

⁶Justitia custodit innocentis viam,

impietas autem peccatorem supplantat.

⁷Est quasi dives, cum nihil habeat,

et est quasi pauper, cum in multis divitiis sit.

⁸Redemptio animæ viri divitiæ suæ;

qui autem pauper est, increpationem non sustinet.

⁹Lux justorum lætificat:

lucerna autem impiorum extinguetur.

¹⁰Inter superbos semper jurgia sunt;

qui autem agunt omnia cum consilio, reguntur sapientia.

¹¹Substantia festinata minuetur;

quæ autem paulatim colligitur manu, multiplicabitur.

¹²Spes quæ differtur affligit animam;

lignum vitæ desiderium veniens.

¹³Qui detrahit alicui rei, ipse se in futurum obligat;

qui autem timet præceptum, in pace versabitur.

Animæ dolosæ errant in peccatis:

justi autem misericordes sunt, et miserantur.

¹⁴Lex sapientis fons vitæ,

ut declinet a ruina mortis.

¹⁵Doctrina bona dabit gratiam;

in itinere contemptorum vorago.

¹⁶Astutus omnia agit cum consilio;

qui autem fatuus est aperit stultitiam.

¹⁷Nuntius impii cadet in malum;

legatus autem fidelis, sanitas.

¹⁸Egestas et ignominia ei qui deserit disciplinam;

qui autem acquiescit arguenti glorificabitur.

¹⁹Desiderium si compleatur delectat animam;

detestantur stulti eos qui fugiunt mala.

²⁰Qui cum sapientibus graditur sapiens erit;

amicus stultorum similis efficietur.

²¹Peccatores persequitur malum,

et justis retribuentur bona.

²²Bonus reliquit hæredes filios et nepotes,

et custoditur justo substantia peccatoris.

²³Multi cibi in novalibus patrum,

et aliis congregantur absque judicio.

²⁴Qui parcit virgæ odit filium suum;

qui autem diligit illum instanter erudit.

²⁵Justus comedit et replet animam suam;

venter autem impiorum insaturabilis.

14¹Sapiens mulier ædificat domum suam;

insipiens exstructam quoque manibus destruet.

²Ambulans recto itinere, et timens Deum,

despicitur ab eo qui infami graditur via.

³In ore stulti virga superbiæ;

labia autem sapientium custodiunt eos.

⁴Ubi non sunt boves, præsepe vacuum est;

ubi autem plurimæ segetes, ibi manifesta est fortitudo bovis.

⁵Testis fidelis non mentitur;

profert autem mendacium dolosus testis.

⁶Quærit derisor sapientiam, et non invenit;

doctrina prudentium facilis.

⁷Vade contra virum stultum,

et nescit labia prudentiæ.

⁸Sapientia callidi est intelligere viam suam,

et imprudentia stultorum errans.

⁹Stultus illudet peccatum,

et inter justos morabitur gratia.

¹⁰Cor quod novit amaritudinem animæ suæ,

in gaudio ejus…