Proverbs 1–9

1¹Parabolæ Salomonis, filii David, regis Israël,

²ad sciendam sapientiam et disciplinam;

³ad intelligenda verba prudentiæ,

et suscipiendam eruditionem doctrinæ,

justitiam, et judicium, et æquitatem:

⁴ut detur parvulis astutia,

adolescenti scientia et intellectus.

⁵Audiens sapiens, sapientior erit,

et intelligens gubernacula possidebit.

⁶Animadvertet parabolam et interpretationem,

verba sapientum et ænigmata eorum.

⁷Timor Domini principium sapientiæ;

sapientiam atque doctrinam stulti despiciunt.

⁸Audi, fili mi, disciplinam patris tui,

et ne dimittas legem matris tuæ:

⁹ut addatur gratia capiti tuo,

et torques collo tuo.

¹⁰Fili mi, si te lactaverint peccatores,

ne acquiescas eis.

¹¹Si dixerint: Veni nobiscum, insidiemur sanguini;

abscondamus tendiculas contra insontem frustra;

¹²deglutiamus eum sicut infernus viventem,

et integrum quasi descendentem in lacum;

¹³omnem pretiosam substantiam reperiemus;

implebimus domos nostras spoliis:

¹⁴sortem mitte nobiscum,

marsupium unum sit omnium nostrum:

¹⁵fili mi, ne ambules cum eis;

prohibe pedem tuum a semitis eorum:

¹⁶pedes enim illorum ad malum currunt,

et festinant ut effundant sanguinem.

¹⁷Frustra autem jacitur rete

ante oculos pennatorum.

¹⁸Ipsi quoque contra sanguinem suum insidiantur,

et moliuntur fraudes contra animas suas.

¹⁹Sic semitæ omnis avari:

animas possidentium rapiunt.

²⁰Sapientia foris prædicat;

in plateis dat vocem suam:

²¹in capite turbarum clamitat;

in foribus portarum urbis profert verba sua, dicens:

²²Usquequo, parvuli, diligitis infantiam,

et stulti ea quæ sibi sunt noxia cupient,

et imprudentes odibunt scientiam?

²³convertimini ad correptionem meam.

En proferam vobis spiritum meum,

et ostendam vobis verba mea.

²⁴Quia vocavi, et renuistis;

extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret:

²⁵despexistis omne consilium meum,

et increpationes meas neglexistis.

²⁶Ego quoque in interitu vestro ridebo,

et subsannabo cum vobis id quod timebatis advenerit.

²⁷Cum irruerit repentina calamitas,

et interitus quasi tempestas ingruerit;

quando venerit super vos tribulatio et angustia:

²⁸tunc invocabunt me, et non exaudiam;

mane consurgent, et non invenient me:

²⁹eo quod exosam habuerint disciplinam,

et timorem Domini non susceperint,

³⁰nec acquieverint consilio meo,

et detraxerint universæ correptioni meæ.

³¹Comedent igitur fructus viæ suæ,

suisque consiliis saturabuntur.

³²Aversio parvulorum interficiet eos,

et prosperitas stultorum perdet illos.

³³Qui autem me audierit, absque terrore requiescet,

et abundantia perfruetur, timore malorum sublato.

2¹Fili mi, si susceperis sermones meos,

et mandata mea absconderis penes te:

²ut audiat sapientiam auris tua,

inclina cor tuum ad cognoscendam prudentiam.

³Si enim sapientiam invocaveris,

et inclinaveris cor tuum prudentiæ;

⁴si quæsieris eam quasi pecuniam,

et sicut thesauros effoderis illam:

⁵tunc intelliges timorem Domini,

et scientiam Dei invenies,

⁶quia Dominus dat sapientiam,

et ex ore ejus prudentia et scientia.

⁷Custodiet rectorum salutem,

et proteget gradientes simpliciter,

⁸servans semitas justitiæ,

et vias sanctorum custodiens.

⁹Tunc intelliges justitiam, et judicium,

et æquitatem, et omnem semitam bonam.

¹⁰Si intraverit sapientia cor tuum,

et scientia animæ tuæ placuerit,

¹¹consilium custodiet te,

et prudentia servabit te:

¹²ut eruaris a via mala,

et ab homine qui perversa loquitur;

¹³qui relinquunt iter rectum,

et ambulant per vias tenebrosas;

¹⁴qui lætantur cum malefecerint,

et exsultant in rebus pessimis;

¹⁵quorum viæ perversæ sunt,

et infames gressus eorum.

¹⁶Ut eruaris a muliere aliena,

et ab extranea quæ mollit sermones suos,

¹⁷et relinquit ducem pubertatis suæ,

¹⁸et pacti Dei sui oblita est.

Inclinata est enim ad mortem domus ejus,

et ad inferos semitæ ipsius.

¹⁹Omnes qui ingrediuntur ad eam non revertentur,

nec apprehendent semitas vitæ.

²⁰Ut ambules in via bona,

et calles justorum custodias:

²¹qui enim recti sunt habitabunt in terra,

et simplices permanebunt in ea;

²²impii vero de terra perdentur,

et qui inique agunt auferentur ex ea.

3¹Fili mi, ne obliviscaris legis meæ,

et præcepta mea cor tuum custodiat:

²longitudinem enim dierum, et annos vitæ, et pacem,

apponent tibi.

³Misericordia et veritas te non deserant;

circumda eas gutturi tuo,

et describe in tabulis cordis tui:

⁴et invenies gratiam, et disciplinam bonam,

coram Deo et hominibus.

⁵Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo,

et ne innitaris prudentiæ tuæ.

⁶In omnibus viis tuis cogita illum,

et ipse diriget gressus tuos.

⁷Ne sis sapiens apud temetipsum;

time Deum, et recede a malo:

⁸sanitas quippe erit umbilico tuo,

et irrigatio ossium tuorum.

⁹Honora Dominum de tua substantia,

et de primitiis omnium frugum tuarum da ei:

¹⁰et implebuntur horrea tua saturitate,

et vino torcularia tua redundabunt.

¹¹Disciplinam Domini, fili mi, ne abjicias,

nec deficias cum ab eo corriperis:

¹²quem enim diligit Dominus, corripit,

et quasi pater in filio complacet sibi.

¹³Beatus homo qui invenit sapientiam,

et qui affluit prudentia.

¹⁴Melior est acquisitio ejus negotiatione argenti,

et auri primi et purissimi fructus ejus.

¹⁵Pretiosior est cunctis opibus,

et omnia quæ desiderantur huic non valent comparari.

¹⁶Longitudo dierum in dextera ejus,

et in sinistra illius divitiæ et gloria.

¹⁷Viæ ejus viæ pulchræ,

et omnes semitæ illius pacificæ.

¹⁸Lignum vitæ est his qui apprehenderint eam,

et qui tenuerit eam beatus.

¹⁹Dominus sapientia fundavit terram;

stabilivit cælos prudentia.

²⁰Sapientia illius eruperunt abyssi,

et nubes rore concrescunt.

²¹Fili mi, ne effluant hæc ab oculis tuis.

Custodi legem atque consilium,

²²et erit vita animæ tuæ,

et gratia faucibus tuis.

²³Tunc ambulabis fiducialiter in via tua,

et pes tuus non impinget.

²⁴Si dormieris, non timebis;

quiesces, et suavis erit somnus tuus.

²⁵Ne paveas repentino terrore,

et irruentes tibi potentias impiorum.

²⁶Dominus enim erit in latere tuo,

et custodiet pedem tuum, ne capiaris.

²⁷Noli prohibere benefacere eum qui potest:

si vales, et ipse benefac.

²⁸Ne dicas amico tuo: Vade, et revertere: cras dabo tibi:

cum statim possis dare.

²⁹Ne moliaris amico tuo malum,

cum ille in te habeat fiduciam.

³⁰Ne contendas adversus hominem frustra,

cum ipse tibi nihil mali fecerit.

³¹Ne æmuleris hominem injustum,

nec imiteris vias ejus:

³²quia abominatio Domini est omnis illusor,

et cum simplicibus sermocinatio ejus.

³³Egestas a Domino in domo impii;

habitacula autem justorum benedicentur.

³⁴Ipse deludet illusores,

et mansuetis dabit gratiam.

³⁵Gloriam sapientes possidebunt;

stultorum exaltatio ignominia.

4¹Audite, filii, disciplinam patris,

et attendite ut sciatis prudentiam.

²Donum bonum tribuam vobis:

legem meam ne derelinquatis.

³Nam et ego filius fui patris mei,

tenellus et unigenitus coram matre mea.

⁴Et docebat me, atque dicebat:

Suscipiat verba mea cor tuum;

custodi præcepta mea, et vives.

⁵Posside sapientiam, posside prudentiam:

ne obliviscaris, neque declines a verbis oris mei.

⁶Ne dimittas eam, et custodiet te:

dilige eam, et conservabit te.

⁷Principium sapientiæ: posside sapientiam,

et in omni possessione tua acquire prudentiam.

⁸Arripe illam, et exaltabit te;

glorificaberis ab ea cum eam fueris amplexatus.

⁹Dabit capiti tuo augmenta gratiarum,

et corona inclyta proteget te.

¹⁰Audi, fili mi, et suscipe verba mea,

ut multiplicentur tibi anni vitæ.

¹¹Viam sapientiæ monstrabo tibi;

ducam te per semitas æquitatis:

¹²quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui,

et currens non habebis offendiculum.

¹³Tene disciplinam, ne dimittas eam;

custodi illam, quia ipsa est vita tua.

¹⁴Ne delecteris in semitis impiorum,

nec tibi placeat malorum via.

¹⁵Fuge ab ea, nec transeas per illam;

declina, et desere eam.

¹⁶Non enim dormiunt nisi malefecerint,

et rapitur somnus ab eis nisi supplantaverint.

¹⁷Comedunt panem impietatis,

et vinum iniquitatis bibunt.

¹⁸Justorum autem semita quasi lux splendens procedit,

et crescit usque ad perfectam diem.

¹⁹Via impiorum tenebrosa;

nesciunt ubi corruant.

²⁰Fili mi, ausculta sermones meos,

et ad eloquia mea inclina aurem tuam.

²¹Ne recedant ab oculis tuis:

custodi ea in medio cordis tui:

²²vita enim sunt invenientibus ea,

et universæ carni sanitas.

²³Omni custodia serva cor tuum,

quia ex ipso vita procedit.

²⁴Remove a te os pravum,

et detrahentia labia sint procul a te.

²⁵Oculi tui recta videant,

et palpebræ tuæ præcedant gressus tuos.

²⁶Dirige semitam pedibus tuis,

et omnes viæ tuæ stabilientur.

²⁷Ne declines ad dexteram neque ad sinistram;

averte pedem tuum a malo:

vias enim quæ a dextris sunt novit Dominus:

perversæ vero sunt quæ a sinistris sunt.

Ipse autem rectos faciet cursus tuos,

itinera autem tua in pace producet.

5¹Fili mi, attende ad sapientiam meam,

et prudentiæ meæ inclina aurem tuam:

²ut custodias cogitationes, et disciplinam labia tua conservent.

Ne attendas fallaciæ mulieris;

³favus enim distillans labia meretricis,

et nitidius oleo guttur ejus:

⁴novissima autem illius amara quasi absinthium,

et acuta quasi gladius biceps.

⁵Pedes ejus descendunt in mortem,

et ad inferos gressus illius penetrant.

⁶Per semitam vitæ non ambulant;

vagi sunt gressus ejus et investigabiles.

⁷Nunc ergo fili mi, audi,

et ne recedas a verbis oris mei.

⁸Longe fac ab ea viam tuam,

et ne appropinques foribus domus ejus.

⁹Ne des alienis honorem tuum,

et annos tuos crudeli:

¹⁰ne forte impleantur extranei viribus tuis,

et labores tui sint in domo aliena,

¹¹et gemas in novissimis,

quando consumpseris carnes tuas et corpus tuum,

et dicas: ¹²Cur detestatus sum disciplinam,

et increpationibus non acquievit cor meum,

¹³nec audivi vocem docentium me,

et magistris non inclinavi aurem meam?

¹⁴pene fui in omni malo,

in medio ecclesiæ et synagogæ.

¹⁵Bibe aquam de cisterna tua,

et fluenta putei tui;

¹⁶deriventur fontes tui foras,

et in plateis aquas tuas divide.

¹⁷Habeto eas solus,

nec sint alieni participes tui.

¹⁸Sit vena tua benedicta,

et lætare cum muliere adolescentiæ tuæ.

¹⁹…