Genesis 41–50

41¹Post duos annos vidit Pharao somnium. Putabat se stare super fluvium, ²de quo ascendebant septem boves, pulchræ et crassæ nimis: et pascebantur in locis palustribus. ³Aliæ quoque septem emergebant de flumine, fœdæ confectæque macie: et pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus: ⁴devoraveruntque eas, quarum mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao, ⁵rursum dormivit, et vidit alterum somnium: septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque formosæ: ⁶aliæ quoque totidem spicæ tenues, et percussæ uredine oriebantur, ⁷devorantes omnium priorum pulchritudinem. Evigilans Pharao post quietem, ⁸et facto mane, pavore perterritus, misit ad omnes conjectores Ægypti, cunctosque sapientes, et accersitis narravit somnium, nec erat qui interpretaretur. ⁹Tunc demum reminiscens pincernarum magister, ait: Confiteor peccatum meum: ¹⁰iratus rex servis suis, me et magistrum pistorum retrudi jussit in carcerem principis militum: ¹¹ubi una nocte uterque vidimus somnium præsagum futurorum. ¹²Erat ibi puer hebræus, ejusdem ducis militum famulus: cui narrantes somnia, ¹³audivimus quidquid postea rei probavit eventus; ego enim redditus sum officio meo, et ille suspensus est in cruce. ¹⁴Protinus ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderunt: ac veste mutata obtulerunt ei. ¹⁵Cui ille ait: Vidi somnia, nec est qui edisserat: quæ audivi te sapientissime conjicere. ¹⁶Respondit Joseph: Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni. ¹⁷Narravit ergo Pharao quod viderat: Putabam me stare super ripam fluminis, ¹⁸et septem boves de amne conscendere, pulchras nimis, et obesis carnibus: quæ in pastu paludis virecta carpebant. ¹⁹Et ecce, has sequebantur aliæ septem boves, in tantum deformes et macilentæ, ut numquam tales in terra Ægypti viderim: ²⁰quæ, devoratis et consumptis prioribus, ²¹nullum saturitatis dedere vestigium: sed simili macie et squalore torpebant. Evigilans, rursus sopore depressus, ²²vidi somnium. Septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque pulcherrimæ. ²³Aliæ quoque septem tenues et percussæ uredine, oriebantur e stipula: ²⁴quæ priorum pulchritudinem devoraverunt. Narravi conjectoribus somnium, et nemo est qui edisserat. ²⁵Respondit Joseph: Somnium regis unum est: quæ facturus est Deus, ostendit Pharaoni. ²⁶Septem boves pulchræ, et septem spicæ plenæ, septem ubertatis anni sunt: eamdemque vim somnii comprehendunt. ²⁷Septem quoque boves tenues atque macilentæ, quæ ascenderunt post eas, et septem spicæ tenues, et vento urente percussæ, septem anni venturæ sunt famis. ²⁸Qui hoc ordine complebuntur: ²⁹ecce septem anni venient fertilitatis magnæ in universa terra Ægypti, ³⁰quos sequentur septem anni alii tantæ sterilitatis, ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia: consumptura est enim fames omnem terram, ³¹et ubertatis magnitudinem perditura est inopiæ magnitudo. ³²Quod autem vidisti secundo ad eamdem rem pertinens somnium: firmitatis indicium est, eo quod fiat sermo Dei, et velocius impleatur. ³³Nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium, et præficiat eum terræ Ægypti: ³⁴qui constituat præpositos per cunctas regiones: et quintam partem fructuum per septem annos fertilitatis, ³⁵qui jam nunc futuri sunt, congreget in horrea: et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur, serveturque in urbibus. ³⁶Et præparetur futuræ septem annorum fami, quæ oppressura est Ægyptum, et non consumetur terra inopia. ³⁷Placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris ejus: ³⁸locutusque est ad eos: Num invenire poterimus talem virum, qui spiritu Dei plenus sit? ³⁹Dixit ergo ad Joseph: Quia ostendit tibi Deus omnia quæ locutus es, numquid sapientiorem et consimilem tui invenire potero?

⁴⁰Tu eris super domum meam, et ad tui oris imperium cunctus populus obediet: uno tantum regni solio te præcedam. ⁴¹Dixitque rursus Pharao ad Joseph: Ecce, constitui te super universam terram Ægypti. ⁴²Tulitque annulum de manu sua, et dedit eum in manu ejus: vestivitque eum stola byssina, et collo torquem auream circumposuit. ⁴³Fecitque eum ascendere super currum suum secundum, clamante præcone, ut omnes coram eo genu flecterent, et præpositum esse scirent universæ terræ Ægypti. ⁴⁴Dixit quoque rex ad Joseph: Ego sum Pharao: absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Ægypti. ⁴⁵Vertitque nomen ejus, et vocavit eum, lingua ægyptiaca, Salvatorem mundi. Deditque illi uxorem Aseneth filiam Putiphare sacerdotis Heliopoleos. Egressus est itaque Joseph ad terram Ægypti ⁴⁶(triginta autem annorum erat quando stetit in conspectu regis Pharaonis), et circuivit omnes regiones Ægypti. ⁴⁷Venitque fertilitas septem annorum: et in manipulos redactæ segetes congregatæ sunt in horrea Ægypti. ⁴⁸Omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est. ⁴⁹Tantaque fuit abundantia tritici, ut arenæ maris coæquaretur, et copia mensuram excederet. ⁵⁰Nati sunt autem Joseph filii duo antequam veniret fames: quos peperit ei Aseneth filia Putiphare sacerdotis Heliopoleos. ⁵¹Vocavitque nomen primogeniti Manasses, dicens: Oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum, et domus patris mei. ⁵²Nomen quoque secundi appellavit Ephraim, dicens: Crescere me fecit Deus in terra paupertatis meæ. ⁵³Igitur transactis septem ubertatis annis, qui fuerant in Ægypto, ⁵⁴cœperunt venire septem anni inopiæ, quos prædixerat Joseph: et in universo orbe fames prævaluit, in cuncta autem terra Ægypti panis erat. ⁵⁵Qua esuriente, clamavit populus ad Pharaonem, alimenta petens. Quibus ille respondit: Ite ad Joseph: et quidquid ipse vobis dixerit, facite. ⁵⁶Crescebat autem quotidie fames in omni terra: aperuitque Joseph universa horrea, et vendebat Ægyptiis: nam et illos oppresserat fames. ⁵⁷Omnesque provinciæ veniebant in Ægyptum, ut emerent escas, et malum inopiæ temperarent.

42¹Audiens autem Jacob quod alimenta venderentur in Ægypto, dixit filiis suis: Quare negligitis? ²audivi quod triticum venundetur in Ægypto: descendite, et emite nobis necessaria, ut possimus vivere, et non consumamur inopia. ³Descendentes igitur fratres Joseph decem, ut emerent frumenta in Ægypto, ⁴Benjamin domi retento a Jacob, qui dixerat fratribus ejus: Ne forte in itinere quidquam patiatur mali: ⁵ingressi sunt terram Ægypti cum aliis qui pergebant ad emendum. Erat autem fames in terra Chanaan. ⁶Et Joseph erat princeps in terra Ægypti, atque ad ejus nutum frumenta populis vendebantur. Cumque adorassent eum fratres sui, ⁷et agnovisset eos, quasi ad alienos durius loquebatur, interrogans eos: Unde venistis? Qui responderunt: De terra Chanaan, ut emamus victui necessaria. ⁸Et tamen fratres ipse cognoscens, non est cognitus ab eis. ⁹Recordatusque somniorum, quæ aliquando viderat, ait ad eos: Exploratores estis: ut videatis infirmiora terræ venistis. ¹⁰Qui dixerunt: Non est ita, domine, sed servi tui venerunt ut emerent cibos. ¹¹Omnes filii unius viri sumus: pacifici venimus, nec quidquam famuli tui machinantur mali. ¹²Quibus ille respondit: Aliter est: immunita terræ hujus considerare venistis. ¹³At illi: Duodecim, inquiunt, servi tui, fratres sumus, filii viri unius in terra Chanaan: minimus cum patre nostro est, alius non est super. ¹⁴Hoc est, ait, quod locutus sum: exploratores estis. ¹⁵Jam nunc experimentum vestri capiam: per salutem Pharaonis non egrediemini hinc, donec veniat frater vester minimus. ¹⁶Mittite ex vobis unum, et adducat eum: vos autem eritis in vinculis, donec probentur quæ dixistis utrum vera an falsa sint: alioquin per salutem Pharaonis exploratores estis. ¹⁷Tradidit ergo illos custodiæ tribus diebus. ¹⁸Die autem tertio eductis de carcere, ait: Facite quæ dixi, et vivetis: Deum enim timeo. ¹⁹Si pacifici estis, frater vester unus ligetur in carcere: vos autem abite, et ferte frumenta quæ emistis, in domos vestras, ²⁰et fratrem vestrum minimum ad me adducite, ut possim vestros probare sermones, et non moriamini. Fecerunt ut dixerat, ²¹et locuti sunt ad invicem: Merito hæc patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum, videntes angustiam animæ illius, dum deprecaretur nos, et non audivimus: idcirco venit super nos ista tribulatio. ²²E quibus unus Ruben, ait: Numquid non dixi vobis: Nolite peccare in puerum: et non audistis me? en sanguis ejus exquiritur. ²³Nesciebant autem quod intelligeret Joseph, eo quod per interpretem loqueretur ad eos. ²⁴Avertitque se parumper, et flevit: et reversus locutus est ad eos.

²⁵Tollensque Simeon, et ligans illis præsentibus, jussit ministris ut implerent eorum saccos tritico, et reponerent pecunias singulorum in sacculis suis, datis supra cibariis in viam: qui fecerunt ita. ²⁶At illi portantes frumenta in asinis suis, profecti sunt. ²⁷Apertoque unus sacco, ut daret jumento pabulum in diversorio, contemplatus pecuniam in ore sacculi, ²⁸dixit fratribus suis: Reddita est mihi pecunia, en habetur in sacco. Et obstupefacti, turbatique, mutuo dixerunt: Quidnam est hoc quod fecit nobis Deus? ²⁹Veneruntque ad Jacob patrem suum in terram Chanaan, et narraverunt ei omnia quæ accidissent sibi, dicentes: ³⁰Locutus est nobis dominus terræ dure, et putavit nos exploratores esse provinciæ. ³¹Cui respondimus: Pacifici sumus, nec ullas molimur insidias. ³²Duodecim fratres uno patre geniti sumus: unus non est super, minimus cum patre nostro est in terra Chanaan. ³³Qui ait nobis: Sic probabo quod pacifici sitis: fratrem vestrum unum dimittite apud me, et cibaria domibus vestris necessaria sumite, et abite, ³⁴fratremque vestrum minimum adducite ad me, ut sciam quod non sitis exploratores: et istum, qui tenetur in vinculis, recipere possitis: ac deinceps quæ vultis, emendi habeatis licentiam. ³⁵His dictis, cum frumenta effunderent, singuli repererunt in ore saccorum ligatas pecunias, exterritisque simul omnibus, ³⁶dixit pater Jacob: Absque liberis me esse fecistis: Joseph non est super, Simeon tenetur in vinculis, et Benjamin auferetis: in me hæc omnia mala reciderunt. ³⁷Cui respondit Ruben: Duos filios meos interfice, si non reduxero illum…