Ecclesiastes 1–12

1¹Verba Ecclesiastæ, filii David, regis Jerusalem.

²Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes;

vanitas vanitatum, et omnia vanitas.

³Quid habet amplius homo

de universo labore suo quo laborat sub sole?

⁴Generatio præterit, et generatio advenit;

terra autem in æternum stat.

⁵Oritur sol et occidit,

et ad locum suum revertitur;

ibique renascens, ⁶gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem.

Lustrans universa in circuitu pergit spiritus,

et in circulos suos revertitur.

⁷Omnia flumina intrant in mare,

et mare non redundat;

ad locum unde exeunt flumina

revertuntur ut iterum fluant.

⁸Cunctæ res difficiles;

non potest eas homo explicare sermone.

Non saturatur oculus visu,

nec auris auditu impletur.

⁹Quid est quod fuit? Ipsum quod futurum est.

Quid est quod factum est? Ipsum quod faciendum est.

¹⁰Nihil sub sole novum,

nec valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est:

jam enim præcessit in sæculis quæ fuerunt ante nos.

¹¹Non est priorum memoria;

sed nec eorum quidem quæ postea futura sunt

erit recordatio apud eos qui futuri sunt in novissimo.

¹²Ego Ecclesiastes fui rex Israël in Jerusalem;

¹³et proposui in animo meo quærere et investigare sapienter

de omnibus quæ fiunt sub sole.

Hanc occupationem pessimam

dedit Deus filiis hominum, ut occuparentur in ea.

¹⁴Vidi cuncta quæ fiunt sub sole,

et ecce universa vanitas et afflictio spiritus.

¹⁵Perversi difficile corriguntur,

et stultorum infinitus est numerus.

¹⁶Locutus sum in corde meo, dicens:

Ecce magnus effectus sum, et præcessi omnes sapientia

qui fuerunt ante me in Jerusalem;

et mens mea contemplata est multa sapienter, et didici.

¹⁷Dedique cor meum ut scirem prudentiam atque doctrinam,

erroresque et stultitiam;

et agnovi quod in his quoque esset labor et afflictio spiritus:

¹⁸eo quod in multa sapientia multa sit indignatio;

et qui addit scientiam, addit et laborem.

2¹Dixi ego in corde meo: Vadam,

et affluam deliciis, et fruar bonis;

et vidi quod hoc quoque esset vanitas.

²Risum reputavi errorem,

et gaudio dixi: Quid frustra deciperis?

³Cogitavi in corde meo abstrahere a vino carnem meam,

ut animam meam transferrem ad sapientiam,

devitaremque stultitiam,

donec viderem quid esset utile filiis hominum,

quo facto opus est sub sole numero dierum vitæ suæ.

⁴Magnificavi opera mea,

ædificavi mihi domos,

et plantavi vineas;

⁵feci hortos et pomaria,

et consevi ea cuncti generis arboribus;

⁶et exstruxi mihi piscinas aquarum,

ut irrigarem silvam lignorum germinantium.

⁷Possedi servos et ancillas,

multamque familiam habui:

armenta quoque, et magnos ovium greges,

ultra omnes qui fuerunt ante me in Jerusalem;

⁸coacervavi mihi argentum et aurum,

et substantias regum ac provinciarum;

feci mihi cantores et cantatrices,

et delicias filiorum hominum,

scyphos, et urceos in ministerio ad vina fundenda;

⁹et supergressus sum opibus

omnes qui ante me fuerunt in Jerusalem:

sapientia quoque perseveravit mecum.

¹⁰Et omnia quæ desideraverunt oculi mei

non negavi eis,

nec prohibui cor meum quin omni voluptate frueretur,

et oblectaret se in his quæ præparaveram;

et hanc ratus sum partem meam si uterer labore meo.

¹¹Cumque me convertissem ad universa opera quæ fecerant manus meæ,

et ad labores in quibus frustra sudaveram,

vidi in omnibus vanitatem et afflictionem animi,

et nihil permanere sub sole.

¹²Transivi ad contemplandam sapientiam,

erroresque, et stultitiam.

(Quid est, inquam, homo,

ut sequi possit regem, factorem suum?)

¹³Et vidi quod tantum præcederet sapientia stultitiam,

quantum differt lux a tenebris.

¹⁴Sapientis oculi in capite ejus;

stultus in tenebris ambulat:

et didici quod unus utriusque esset interitus.

¹⁵Et dixi in corde meo:

Si unus et stulti et meus occasus erit,

quid mihi prodest quod majorem sapientiæ dedi operam?

Locutusque cum mente mea,

animadverti quod hoc quoque esset vanitas.

¹⁶Non enim erit memoria sapientis similiter ut stulti in perpetuum,

et futura tempora oblivione cuncta pariter operient:

moritur doctus similiter ut indoctus.

¹⁷Et idcirco tæduit me vitæ meæ,

videntem mala universa esse sub sole,

et cuncta vanitatem et afflictionem spiritus.

¹⁸Rursus detestatus sum omnem industriam meam,

qua sub sole studiosissime laboravi,

habiturus hæredem post me,

¹⁹quem ignoro utrum sapiens an stultus futurus sit,

et dominabitur in laboribus meis,

quibus desudavi et sollicitus fui:

et est quidquam tam vanum?

²⁰Unde cessavi,

renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole.

²¹Nam cum alius laboret in sapientia,

et doctrina, et sollicitudine,

homini otioso quæsita dimittit;

et hoc ergo vanitas et magnum malum.

²²Quid enim proderit homini de universo labore suo,

et afflictione spiritus,

qua sub sole cruciatus est?

²³Cuncti dies ejus doloribus et ærumnis pleni sunt,

nec per noctem mente requiescit.

Et hoc nonne vanitas est?

²⁴Nonne melius est comedere et bibere,

et ostendere animæ suæ bona de laboribus suis?

et hoc de manu Dei est.

²⁵Quis ita devorabit et deliciis affluet ut ego?

²⁶Homini bono in conspectu suo

dedit Deus sapientiam, et scientiam, et lætitiam;

peccatori autem dedit afflictionem et curam superfluam,

ut addat, et congreget,

et tradat ei qui placuit Deo;

sed et hoc vanitas est, et cassa sollicitudo mentis.

3¹Omnia tempus habent,

et suis spatiis transeunt universa sub cælo.

²Tempus nascendi, et tempus moriendi;

tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est.

³Tempus occidendi, et tempus sanandi;

tempus destruendi, et tempus ædificandi.

⁴Tempus flendi, et tempus ridendi;

tempus plangendi, et tempus saltandi.

⁵Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi,

tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexibus.

⁶Tempus acquirendi, et tempus perdendi;

tempus custodiendi, et tempus abjiciendi.

⁷Tempus scindendi, et tempus consuendi;

tempus tacendi, et tempus loquendi.

⁸Tempus dilectionis, et tempus odii;

tempus belli, et tempus pacis.

⁹Quid habet amplius homo de labore suo?

¹⁰Vidi afflictionem quam dedit Deus filiis hominum,

ut distendantur in ea.

¹¹Cuncta fecit bona in tempore suo,

et mundum tradidit disputationi eorum,

ut non inveniat homo opus

quod operatus est Deus ab initio usque ad finem.

¹²Et cognovi quod non esset melius nisi lætari,

et facere bene in vita sua;

¹³omnis enim homo qui comedit et bibit,

et videt bonum de labore suo,

hoc donum Dei est.

¹⁴Didici quod omnia opera quæ fecit Deus perseverent in perpetuum;

non possumus eis quidquam addere, nec auferre,

quæ fecit Deus ut timeatur.

¹⁵Quod factum est, ipsum permanet;

quæ futura sunt jam fuerunt,

et Deus instaurat quod abiit.

¹⁶Vidi sub sole in loco judicii impietatem,

et in loco justitiæ iniquitatem:

¹⁷et dixi in corde meo:

Justum et impium judicabit Deus,

et tempus omnis rei tunc erit.

¹⁸Dixi in corde meo de filiis hominum,

ut probaret eos Deus,

et ostenderet similes esse bestiis.

¹⁹Idcirco unus interitus est hominis et jumentorum,

et æqua utriusque conditio.

Sicut moritur homo,

sic et illa moriuntur.

Similiter spirant omnia,

et nihil habet homo jumento amplius:

cuncta subjacent vanitati,

²⁰et omnia pergunt ad unum locum.

De terra facta sunt,

et in terram pariter revertuntur.

²¹Quis novit si spiritus filiorum Adam ascendat sursum,

et si spiritus jumentorum descendat deorsum?

²²Et deprehendi nihil esse melius

quam lætari hominem in opere suo,

et hanc esse partem illius.

Quis enim eum adducet ut post se futura cognoscat?

4¹Verti me ad alia, et vidi calumnias

quæ sub sole geruntur,

et lacrimas innocentium,

et neminem consolatorem,

nec posse resistere eorum violentiæ,

cunctorum auxilio destitutos,

²et laudavi magis mortuos quam viventes;

³et feliciorem utroque judicavi

qui necdum natus est,

nec vidit mala quæ sub sole fiunt.

⁴Rursum contemplatus sum omnes labores hominum,

et industrias animadverti patere invidiæ proximi;

et in hoc ergo vanitas et cura superflua est.

⁵Stultus complicat manus suas,

et comedit carnes suas, dicens:

⁶Melior est pugillus cum requie,

quam plena utraque manus cum labore et afflictione animi.

⁷Considerans, reperi et aliam vanitatem sub sole.

⁸Unus est, et secundum non habet,

non filium, non fratrem,

et tamen laborare non cessat,

nec satiantur oculi ejus divitiis;

nec recogitat, dicens:

Cui laboro, et fraudo animam meam bonis?

In hoc quoque vanitas est et afflictio pessima.

⁹Melius est ergo duos esse simul quam unum;

habent enim emolumentum societatis suæ.

¹⁰Si unus ceciderit, ab altero fulcietur.

Væ soli, quia cum ceciderit, non habet sublevantem se.

¹¹Et si dormierint duo, fovebuntur mutuo;

unus quomodo calefiet?

¹²Et si quispiam prævaluerit contra unum,

duo resistunt ei;

funiculus triplex difficile rumpitur.

¹³Melior est puer pauper et sapiens,

rege sene et stulto,

qui nescit prævidere in posterum.

¹⁴Quod de carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum;

et alius, natus in regno, inopia consumatur.

¹⁵Vidi cunctos viventes qui ambulant sub sole

cum adolescente secundo, qui consurget pro eo.

¹⁶Infinitus numerus est populi

omnium qui fuerunt ante eum,

et qui postea futuri sunt non lætabuntur in eo;

sed et hoc vanitas et afflictio spiritus.

¹⁷Custodi pedem tuum ingrediens domum Dei,

et appropinqua ut audias.

Multo enim melior est obedientia quam stultorum victimæ,

qui nesciunt quid faciunt mali.

5¹Ne temere quid loquaris,

neque cor tuum sit velox ad proferendum sermonem coram Deo.

Deus enim in cælo, et tu super terram;

idcirco sint pauci sermones tui.

²Multas curas sequuntur somnia,

et in multis sermonibus invenietur stultitia.

³Si quid vovisti Deo,

ne moreris reddere:

displicet enim ei infidelis et stulta promissio,

sed quodcumque voveris redde:

⁴multoque melius est non vovere,

quam post votum promissa non reddere.

⁵Ne dederis os tuum ut peccare facias carnem tuam,

neque dicas coram angelo:

Non est providentia:

ne forte iratus Deus contra sermones tuos

dissipet cuncta opera manuum tuarum.

⁶Ubi multa sunt somnia,

plurimæ sunt vanitates, et sermones innumeri;

tu vero Deum time.

⁷Si videris calumnias egenorum, et violenta judicia,

et subverti justitiam in provincia,

non mireris super hoc…