3 Esdras 2–9

2¹Regnante Cyro rege Persarum in consummatione verbi Domini in ore Ieremiæ, ²suscitavit Dominus spiritum Cyri regis Persarum, et prædicavit in toto regno suo simul per scripturam, ³dicens: Hæc dicit Cyrus rex Persarum: Me constituit regem orbi terrarum Dominus Israel, Dominus excelsus, ⁴et significavit mihi ædificare domum sibi in Ierusalem, quæ est in ludæa. ⁵Si quis est ex genere vestro, dominus ipsius ascendat cum eo in Ierusalem. ⁶Quotquot ergo circa loca habitant, adiuvent eos qui sunt in loco ipso, in auro et argento, ⁷in dationibus cum equis et iumentis, cumque aliis quæ secundum vota apponuntur in ædem Domini quæ est in Ierusalem.

⁸Et stantes principes tribuum, pagorum, et Iudææ ex tribu Beniamin, et Sacerdotes et Levitæ, quos excitavit Dominus ascendere et ædificare domum Domini quæ est in Ierusalem, et qui erant in circuitu eorum, ⁹adiuverunt in omni auro et argento eius, et iumentis, et votis compluribus multi quorum sensus excitatus est. ¹⁰Et Cyrus rex protulit vasa sacra Domini, quæ transtulit Nabuchodonosor rex Babylonis ex Ierusalem, et consecravit ea idolo suo, ¹¹et proferens ea Cyrus rex Persarum, tradidit Mithridato, qui erat super thesauros ipsius. ¹²Per hunc autem tradita sunt Salmanasaro præsidi Iudææ. ¹³Horum autem hic numerus. Libatoria argentea duo millia quadringenta, athiscæ argenteæ triginta: phialæ aureæ triginta, item argenteæ duo millia quadringentæ, et alia vasa mille. ¹⁴omnia autem vasa aurea et argentea, quinque millia octingenta sexaginta. ¹⁵Et enumerata sunt Salmanasaro simul cum his qui ex captivitate Babyloniæ venerant in Ierosolymam.

¹⁶In Artaxerxis autem regis Persarum temporibus scripserunt ei de his qui habitabant in Iudæa et Ierusalem, Balsamus, et Mithridatus, et Sabellius, et Rathimus, Balthemus, Samelius scriba, et reliqui habitantes in Samaria, et ceteris locis subiectam epistolam regi Artaxerxi. ¹⁷DOMINE, pueri tui Rathimus ab accidentibus, et Sabellius scriba, et reliqui curiæ tuæ iudices in Cœlesyria, et Phœnice. ¹⁸Et nunc notum sit domino regi, quoniam Iudæi qui ascenderunt a vobis ad nos, venientes in Ierusalem civitatem refugam et pessimam, ædificant furnos eius, et statuunt muros, et templum suscitant. ¹⁹Quod si civitas ista, et muri consummati fuerint, non tantum tributa non sustinebunt pendere, sed etiam regibus resistent. ²⁰Et quia id agitur circa templum, recte haberi arbitrati sumus non despicere hoc ipsum: ²¹sed notum facere domino regi, ut si videbitur, rex, quæratur in libris patrum tuorum, ²²et invenies in admonitionibus scripta de his, et scies quoniam civitas ista fuit refuga, et reges, et civitates concutiens, ²³et Iudæi refugæ, et prælia committentes in ea ab æterno, ob quam causam civitas ista deserta est. ²⁴Nunc ergo notum facimus, domine rex, quoniam si civitas hæc ædificata fuerit, et huius muri erecti fuerint, descensus tibi non erit in Cœlesyriam, et Phœnicen:

²⁵Tunc scripsit rex Rathimo, qui scribebat accidentia, et Balthemo, et Sabellio scribæ, et ceteris constitutes, et habitantibus in Syria, et Phœnice, ea quæ subiecta sunt. ²⁶LEGI epistolam quam misistis mihi. Præcepi ergo inquiri, et inventum est, quoniam civitas ilia est ab ævo regibus resistens, ²⁷et homines refugæ, et prælia in ea efficientes, et reges fortissimi erant in Ierusalem dominantes, et tributa exigentes a Cœlesyria, et Phœnice. ²⁸Nunc ergo præcepi prohibere homines illos ædificare civitatem, et prohibere ne quid ultra hæc fiant: ²⁹sed nec procedant in plurimum, ex quo sunt malitiæ, ita ut regibus molestia importetur.

³⁰Tunc recitatis his quæ a rege Artaxerxe scripta fuerant, Rathimus, et Sabellius scriba, et qui cum his constituti erant iungentes festinanter venerunt in Ierusalem cum equitatu, et turba, et agmine: ³¹cœperuntque ædificantes prohibere, et vacabant ab ædificatione templi in Ierusalem, usque secundo anno regni Darii regis Persarum.

3¹Rex Darius fecit cœnam magnam omnibus vernaculis suis, et omnibus magistratibus Mediæ et Persidis, ²et omnibus purpuratis, et prætoribus, et consulibus, et præfectis sub illo ab India usque Æthiopiam, centum viginti septem provinciis. ³Et cum manducassent, et bissent, et satiati reverterentur, tunc Darius rex ascendit in cubiculum suum, et dormivit, et expergefactus est.

⁴Tunc illi tres iuvenes corporis custodes, qui custodiebant corpus regis, dixerunt alter alteri: ⁵Dicamus unusquisque nostrum sermonem qui præcellat: et cuiuscumque apparuerit sermo sapientior alterius, dabit illi rex Darius dona magna, ⁶purpura cooperiri, et in auro bibere. et super aurum dormire, et currum aureo fræno, et cydarim byssinam, et torquem circa collum: ⁷et secundo loco sedebit a Dario propter sapientiam suam, et cognatus Darii vocabitur. ⁸Tunc scribentes singuli suum verbum signaverunt, et posuerunt subtus cervical Darii regis, ⁹et dixerunt, Cum surrexerit rex, dabimus illi scripta nostra: et quodcumque iudicaverit rex e tribus, et magistratus Persidis, quoniam verbum eius sapientius est, ipsi dabitur victoria sicut scriptum est. ¹⁰Unus scripsit Forte est vinum. ¹¹Alius scripsit, Fortior est rex. ¹²Tertius scripsit, Fortiores sunt mulieres: super omnia autem vincit Veritas.

¹³Et cum surrexisset rex, acceperunt scripta sua, et dederunt illi, et legit. ¹⁴Et mittens vocavit omnes magistratus Persarum, et Medos, et purpuratos, et prætores, et præfectos: ¹⁵et sederunt in concilio: et lecta sunt scripta coram ipsis. ¹⁶Et dixit, Vocate adolescentes, et ipsi indicabunt verba sua. Et vocati sunt, et introierunt. ¹⁷Et dixit illis, Indicate nobis de his quæ scripta sunt.

Et cœpit prior, qui dixerat de fortitudine vini, ¹⁸et dixit, Viri, quam prævalet vinum omnibus hominibus qui bibunt illud! seducit mentem. ¹⁹Itemque regis et orphani facit mentem vanam. Item servi ac liberi, pauperis ac divitis, ²⁰et omnem mentem convertit in securitatem et iucunditatem, et non meminit omnem tristitiam et debitum, ²¹et omnia præcordia facit honesta, et non meminit regem nec magistratum, et omnia per talenta loqui facit. ²²Et non meminerunt, cum biberunt, amicitiam, nec fraternitatem: sed non multum post sumunt gladios. ²³Et cum a vino merserint et surrexerint, non meminerunt quæ gesserunt. ²⁴O viri, num præcellit vinum? quis sic cogitat facere? Et tacuit hoc dicto.

4¹Et inchoavit sequens dicere, qui dixit de fortitudine regis. ²O viri, num præcellunt homines, qui terram et mare obtinent, et omnia quæ in eis sunt? ³Rex autem super omnia præcellit, et dominatur eorum: et omne quodcumque dixerit illis, faciunt. ⁴Et si miserit illos ad bellatores, vadunt, et demoliuntur montes, et muros, et turres. ⁵Iugulantur, et iugulant, et regis verbum non prætereunt. nam si vicerint, afferunt regi omnia quæcumque prædati fuerint. ⁶Similiter et alii omnes, et quotquot non militant, nec pugnant, sed colunt terram: rursum cum fuerint metentes, afferunt tributa regi: ⁷et ipse unus solus si dixerit occidite, occidunt: dixerit remittite, remittunt: ⁸dixerit percutite, percutiunt: dixerit exterminate, exterminant: dixerit ædificate, ædificant: ⁹dixerit excidite, excidunt: dixerit plantate, plantant: ¹⁰et omnis plebs, et virtutes eum obaudiunt, et super hoc ipse recumbit, et bibit, et dormit. ¹¹Hi autem custodiunt in circuitu eum, et non possunt ire singuli, et facere opera sua, sed in dicto obaudientes sunt ei. ¹²Viri, quomodo non præcellit rex qui sic diffamatur? Et tacuit.

¹³Tertius qui dixerat de mulieribus et veritate, hic est Zorobabel, cœpit loqui. ¹⁴Viri, non magnus rex, et multi homines, nec vinum præcellit. Quis est ergo qui dominatur eorum? ¹⁵Nonne mulieres genuerunt regem, et omnem populum, qui dominatur mari et terræ: ¹⁶et ex illis nati sunt, et ipsæ educaverunt eos qui plantaverunt vineas ex quibus vinum fit? ¹⁷Et ipsæ faciunt stolas omnium hominum, et ipsæ faciunt gloriam hominibus, et non possunt homines separari a mulieribus. ¹⁸Si congregaverint aurum et argentum, et omnem rem speciosam, et viderint mulierem unam bono habitu et bona specie, ¹⁹omnia hæc relinquentes in eam intendunt, et aperto ore conspiciunt, et eam alliciunt magis quam aurum et argentum, et omnem rem pretiosam. ²⁰Homo patrem suum relinquit qui enutriit illum, et suam regionem, et ad mulierem se coniungit. ²¹Et cum muliere remittit animam: et neque patrem meminit, neque matrem, neque regionem. ²²Et hinc oportet vos scire: quoniam mulieres dominantur vestri. Nonne doletis? ²³Et accipit homo gladium suum, et vadit in viam facere furta, et homicidia, et mare navigare et flumina, ²⁴et leonem videt, et in tenebris ingreditur: et cum furtum fecerit, et fraudes et rapinas amabili suæ affert. ²⁵Et iterum, diligit homo uxorem suam magis quam patrem aut matrem. ²⁶Et multi dementes facti sunt propter uxores suas: et servi facti sunt propter illas: ²⁷et multi perierunt et iugulati sunt, et peccaverunt propter mulieres. ²⁸Et nunc credite mihi, quia magnus est rex in potestate sua: quoniam omnes regiones verentur tangere eum. ²⁹Videbam tamen Apemen filiam Bezacis, mirifici concubinam regis, sedentem iuxta regem ad dexteram, ³⁰et auferentem diadema de capite eius, et imponentem sibi, et palmis cædebat regem de sinistra manu. ³¹Et super hæc aperto ore intuebatur eam: et si arriserit ei, ridet. nam si indignata ei fuerit, blanditur, donec reconcilietur in gratiam. ³²O viri, cur non sunt fortiores mulieres? Magna est terra, et excelsum est cælum: quis ista agit?

³³Et tunc rex, et purpurati intuebantur in alterutrum. Et inchoavit loqui de veritate. ³⁴O viri, nonne fortes sunt mulieres? Magna est terra, et excelsum est cælum: et velox cursus solis convertit in gyro cælum in locum suum in una die. ³⁵Nonne magnificus est qui hæc facit, et veritas magna, et fortior præ omnibus? ³⁶Omnis terra veritatem invocat, cælum etiam ipsam benedicit, et omnia opera moventur, et tremunt eam, et non est cum ea quicquam iniquum. ³⁷Vinum iniquum, iniquus rex, iniquæ mulieres, iniqui omnes filii hominum, et iniqua illorum omnia opera, et non est in ipsis veritas, et in…