Genesis 39–46

39¹Igitur Joseph ductus est in Ægyptum, emitque eum Putiphar eunuchus Pharaonis, princeps exercitus, vir ægyptius, de manu Ismaëlitarum, a quibus perductus erat. ²Fuitque Dominus cum eo, et erat vir in cunctis prospere agens: habitavitque in domo domini sui, ³qui optime noverat Dominum esse cum eo, et omnia, quæ gerebat, ab eo dirigi in manu illius. ⁴Invenitque Joseph gratiam coram domino suo, et ministrabat ei: a quo præpositus omnibus gubernabat creditam sibi domum, et universa quæ ei tradita fuerant: ⁵benedixitque Dominus domui Ægyptii propter Joseph, et multiplicavit tam in ædibus quam in agris cunctam ejus substantiam: ⁶nec quidquam aliud noverat, nisi panem quo vescebatur. Erat autem Joseph pulchra facie, et decorus aspectu. ⁷Post multos itaque dies injecit domina sua oculos suos in Joseph, et ait: Dormi mecum. ⁸Qui nequaquam acquiescens operi nefario, dixit ad eam: Ecce dominus meus, omnibus mihi traditis, ignorat quid habeat in domo sua: ⁹nec quidquam est quod non in mea sit potestate, vel non tradiderit mihi, præter te, quæ uxor ejus es: quomodo ergo possum hoc malum facere, et peccare in Deum meum? ¹⁰Hujuscemodi verbis per singulos dies, et mulier molesta erat adolescenti: et ille recusabat stuprum. ¹¹Accidit autem quadam die ut intraret Joseph domum, et operis quippiam absque arbitris faceret: ¹²et illa, apprehensa lacinia vestimenti ejus, diceret: Dormi mecum. Qui relicto in manu ejus pallio fugit, et egressus est foras. ¹³Cumque vidisset mulier vestem in manibus suis, et se esse contemptam, ¹⁴vocavit ad se homines domus suæ, et ait ad eos: En introduxit virum hebræum, ut illuderet nobis: ingressus est ad me, ut coiret mecum: cumque ego succlamassem, ¹⁵et audisset vocem meam, reliquit pallium quod tenebam, et fugit foras. ¹⁶In argumentum ergo fidei retentum pallium ostendit marito revertenti domum, ¹⁷et ait: Ingressus est ad me servus hebræus quem adduxisti, ut illuderet mihi: ¹⁸cumque audisset me clamare, reliquit pallium quod tenebam, et fugit foras. ¹⁹His auditis dominus, et nimium credulus verbis conjugis, iratus est valde: ²⁰tradiditque Joseph in carcerem, ubi vincti regis custodiebantur, et erat ibi clausus.

²¹Fuit autem Dominus cum Joseph, et misertus illius dedit ei gratiam in conspectu principis carceris. ²²Qui tradidit in manu illius universos vinctos qui in custodia tenebantur: et quidquid fiebat, sub ipso erat. ²³Nec noverat aliquid, cunctis ei creditis: Dominus enim erat cum illo, et omnia opera ejus dirigebat.

40¹His ita gestis, accidit ut peccarent duo eunuchi, pincerna regis Ægypti, et pistor, domino suo. ²Iratusque contra eos Pharao (nam alter pincernis præerat, alter pistoribus), ³misit eos in carcerem principis militum, in quo erat vinctus et Joseph. ⁴At custos carceris tradidit eos Joseph, qui et ministrabat eis: aliquantulum temporis fluxerat, et illi in custodia tenebantur. ⁵Videruntque ambo somnium nocte una, juxta interpretationem congruam sibi: ⁶ad quos cum introisset Joseph mane, et vidisset eos tristes, ⁷sciscitatus est eos, dicens: Cur tristior est hodie solito facies vestra? ⁸Qui responderunt: Somnium vidimus, et non est qui interpretetur nobis. Dixitque ad eos Joseph: Numquid non Dei est interpretatio? referte mihi quid videritis. ⁹Narravit prior, præpositus pincernarum, somnium suum: Videbam coram me vitem, ¹⁰in qua erant tres propagines, crescere paulatim in gemmas, et post flores uvas maturescere: ¹¹calicemque Pharaonis in manu mea: tuli ergo uvas, et expressi in calicem quem tenebam, et tradidi poculum Pharaoni. ¹²Respondit Joseph: Hæc est interpretatio somnii: tres propagines, tres adhuc dies sunt: ¹³post quos recordabitur Pharao ministerii tui, et restituet te in gradum pristinum: dabisque ei calicem juxta officium tuum, sicut ante facere consueveras. ¹⁴Tantum memento mei, cum bene tibi fuerit, et facias mecum misericordiam: ut suggeras Pharaoni ut educat me de isto carcere: ¹⁵quia furto sublatus sum de terra Hebræorum, et hic innocens in lacum missus sum. ¹⁶Videns pistorum magister quod prudenter somnium dissolvisset, ait: Et ego vidi somnium: quod tria canistra farinæ haberem super caput meum: ¹⁷et in uno canistro quod erat excelsius, portare me omnes cibos qui fiunt arte pistoria, avesque comedere ex eo. ¹⁸Respondit Joseph: Hæc est interpretatio somnii: tria canistra, tres adhuc dies sunt: ¹⁹post quos auferet Pharao caput tuum, ac suspendet te in cruce, et lacerabunt volucres carnes tuas. ²⁰Exinde dies tertius natalitius Pharaonis erat: qui faciens grande convivium pueris suis, recordatus est inter epulas magistri pincernarum, et pistorum principis. ²¹Restituitque alterum in locum suum, ut porrigeret ei poculum: ²²alterum suspendit in patibulo, ut conjectoris veritas probaretur. ²³Et tamen succedentibus prosperis, præpositus pincernarum oblitus est interpretis sui.

41¹Post duos annos vidit Pharao somnium. Putabat se stare super fluvium, ²de quo ascendebant septem boves, pulchræ et crassæ nimis: et pascebantur in locis palustribus. ³Aliæ quoque septem emergebant de flumine, fœdæ confectæque macie: et pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus: ⁴devoraveruntque eas, quarum mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao, ⁵rursum dormivit, et vidit alterum somnium: septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque formosæ: ⁶aliæ quoque totidem spicæ tenues, et percussæ uredine oriebantur, ⁷devorantes omnium priorum pulchritudinem. Evigilans Pharao post quietem, ⁸et facto mane, pavore perterritus, misit ad omnes conjectores Ægypti, cunctosque sapientes, et accersitis narravit somnium, nec erat qui interpretaretur. ⁹Tunc demum reminiscens pincernarum magister, ait: Confiteor peccatum meum: ¹⁰iratus rex servis suis, me et magistrum pistorum retrudi jussit in carcerem principis militum: ¹¹ubi una nocte uterque vidimus somnium præsagum futurorum. ¹²Erat ibi puer hebræus, ejusdem ducis militum famulus: cui narrantes somnia, ¹³audivimus quidquid postea rei probavit eventus; ego enim redditus sum officio meo, et ille suspensus est in cruce. ¹⁴Protinus ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderunt: ac veste mutata obtulerunt ei. ¹⁵Cui ille ait: Vidi somnia, nec est qui edisserat: quæ audivi te sapientissime conjicere. ¹⁶Respondit Joseph: Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni. ¹⁷Narravit ergo Pharao quod viderat: Putabam me stare super ripam fluminis, ¹⁸et septem boves de amne conscendere, pulchras nimis, et obesis carnibus: quæ in pastu paludis virecta carpebant. ¹⁹Et ecce, has sequebantur aliæ septem boves, in tantum deformes et macilentæ, ut numquam tales in terra Ægypti viderim: ²⁰quæ, devoratis et consumptis prioribus, ²¹nullum saturitatis dedere vestigium: sed simili macie et squalore torpebant. Evigilans, rursus sopore depressus, ²²vidi somnium. Septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque pulcherrimæ. ²³Aliæ quoque septem tenues et percussæ uredine, oriebantur e stipula: ²⁴quæ priorum pulchritudinem devoraverunt. Narravi conjectoribus somnium, et nemo est qui edisserat. ²⁵Respondit Joseph: Somnium regis unum est: quæ facturus est Deus, ostendit Pharaoni. ²⁶Septem boves pulchræ, et septem spicæ plenæ, septem ubertatis anni sunt: eamdemque vim somnii comprehendunt. ²⁷Septem quoque boves tenues atque macilentæ, quæ ascenderunt post eas, et septem spicæ tenues, et vento urente percussæ, septem anni venturæ sunt famis. ²⁸Qui hoc ordine complebuntur: ²⁹ecce septem anni venient fertilitatis magnæ in universa terra Ægypti, ³⁰quos sequentur septem anni alii tantæ sterilitatis, ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia: consumptura est enim fames omnem terram, ³¹et ubertatis magnitudinem perditura est inopiæ magnitudo. ³²Quod autem vidisti secundo ad eamdem rem pertinens somnium: firmitatis indicium est, eo quod fiat sermo Dei, et velocius impleatur. ³³Nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium, et præficiat eum terræ Ægypti: ³⁴qui constituat præpositos per cunctas regiones: et quintam partem fructuum per septem annos fertilitatis, ³⁵qui jam nunc futuri sunt, congreget in horrea: et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur, serveturque in urbibus. ³⁶Et præparetur futuræ septem annorum fami, quæ oppressura est Ægyptum, et non consumetur terra inopia. ³⁷Placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris ejus: ³⁸locutusque est ad eos: Num invenire poterimus talem virum, qui spiritu Dei plenus sit? ³⁹Dixit ergo ad Joseph: Quia ostendit tibi Deus omnia quæ locutus es, numquid sapientiorem et consimilem tui invenire potero?

⁴⁰Tu eris super domum meam, et ad tui oris imperium cunctus populus obediet: uno tantum regni solio te præcedam. ⁴¹Dixitque rursus Pharao ad Joseph: Ecce, constitui te super universam terram Ægypti. ⁴²Tulitque annulum de manu sua, et dedit eum in manu ejus: vestivitque eum stola byssina, et collo torquem auream circumposuit. ⁴³Fecitque eum ascendere super currum suum secundum, clamante præcone, ut omnes coram eo genu flecterent, et præpositum esse scirent universæ terræ Ægypti. ⁴⁴Dixit quoque rex ad Joseph: Ego sum Pharao: absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Ægypti. ⁴⁵Vertitque nomen ejus, et vocavit eum, lingua ægyptiaca, Salvatorem mundi. Deditque illi uxorem Aseneth filiam Putiphare sacerdotis Heliopoleos. Egressus est itaque Joseph ad terram Ægypti ⁴⁶(triginta autem annorum erat quando stetit in conspectu regis Pharaonis), et circuivit omnes regiones Ægypti. ⁴⁷Venitque fertilitas septem annorum: et in manipulos redactæ segetes congregatæ sunt in horrea Ægypti. ⁴⁸Omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est. ⁴⁹Tantaque fuit abundantia tritici, ut arenæ maris coæquaretur, et copia mensuram excederet. ⁵⁰Nati sunt autem Joseph filii duo antequam veniret fames: quos peperit ei Aseneth filia Putiphare sacerdotis Heliopoleos. ⁵¹Vocavitque nomen primogeniti Manasses, dicens: Oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum, et domus patris mei. ⁵²Nomen…