Ecclesiastes 4–7

4¹Verti me ad alia, et vidi calumnias

quæ sub sole geruntur,

et lacrimas innocentium,

et neminem consolatorem,

nec posse resistere eorum violentiæ,

cunctorum auxilio destitutos,

²et laudavi magis mortuos quam viventes;

³et feliciorem utroque judicavi

qui necdum natus est,

nec vidit mala quæ sub sole fiunt.

⁴Rursum contemplatus sum omnes labores hominum,

et industrias animadverti patere invidiæ proximi;

et in hoc ergo vanitas et cura superflua est.

⁵Stultus complicat manus suas,

et comedit carnes suas, dicens:

⁶Melior est pugillus cum requie,

quam plena utraque manus cum labore et afflictione animi.

⁷Considerans, reperi et aliam vanitatem sub sole.

⁸Unus est, et secundum non habet,

non filium, non fratrem,

et tamen laborare non cessat,

nec satiantur oculi ejus divitiis;

nec recogitat, dicens:

Cui laboro, et fraudo animam meam bonis?

In hoc quoque vanitas est et afflictio pessima.

⁹Melius est ergo duos esse simul quam unum;

habent enim emolumentum societatis suæ.

¹⁰Si unus ceciderit, ab altero fulcietur.

Væ soli, quia cum ceciderit, non habet sublevantem se.

¹¹Et si dormierint duo, fovebuntur mutuo;

unus quomodo calefiet?

¹²Et si quispiam prævaluerit contra unum,

duo resistunt ei;

funiculus triplex difficile rumpitur.

¹³Melior est puer pauper et sapiens,

rege sene et stulto,

qui nescit prævidere in posterum.

¹⁴Quod de carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum;

et alius, natus in regno, inopia consumatur.

¹⁵Vidi cunctos viventes qui ambulant sub sole

cum adolescente secundo, qui consurget pro eo.

¹⁶Infinitus numerus est populi

omnium qui fuerunt ante eum,

et qui postea futuri sunt non lætabuntur in eo;

sed et hoc vanitas et afflictio spiritus.

¹⁷Custodi pedem tuum ingrediens domum Dei,

et appropinqua ut audias.

Multo enim melior est obedientia quam stultorum victimæ,

qui nesciunt quid faciunt mali.

5¹Ne temere quid loquaris,

neque cor tuum sit velox ad proferendum sermonem coram Deo.

Deus enim in cælo, et tu super terram;

idcirco sint pauci sermones tui.

²Multas curas sequuntur somnia,

et in multis sermonibus invenietur stultitia.

³Si quid vovisti Deo,

ne moreris reddere:

displicet enim ei infidelis et stulta promissio,

sed quodcumque voveris redde:

⁴multoque melius est non vovere,

quam post votum promissa non reddere.

⁵Ne dederis os tuum ut peccare facias carnem tuam,

neque dicas coram angelo:

Non est providentia:

ne forte iratus Deus contra sermones tuos

dissipet cuncta opera manuum tuarum.

⁶Ubi multa sunt somnia,

plurimæ sunt vanitates, et sermones innumeri;

tu vero Deum time.

⁷Si videris calumnias egenorum, et violenta judicia,

et subverti justitiam in provincia,

non mireris super hoc negotio:

quia excelso excelsior est alius,

et super hos quoque eminentiores sunt alii;

⁸et insuper universæ terræ rex imperat servienti.

⁹Avarus non implebitur pecunia,

et qui amat divitias fructum non capiet ex eis;

et hoc ergo vanitas.

¹⁰Ubi multæ sunt opes,

multi et qui comedunt eas.

Et quid prodest possessori,

nisi quod cernit divitias oculis suis?

¹¹Dulcis est somnus operanti,

sive parum sive multum comedat;

saturitas autem divitis non sinit eum dormire.

¹²Est et alia infirmitas pessima quam vidi sub sole:

divitiæ conservatæ in malum domini sui.

¹³Pereunt enim in afflictione pessima:

generavit filium qui in summa egestate erit.

¹⁴Sicut egressus est nudus de utero matris suæ, sic revertetur,

et nihil auferet secum de labore suo.

¹⁵Miserabilis prorsus infirmitas:

quomodo venit, sic revertetur.

Quid ergo prodest ei quod laboravit in ventum?

¹⁶cunctis diebus vitæ suæ comedit in tenebris,

et in curis multis, et in ærumna atque tristitia.

¹⁷Hoc itaque visum est mihi bonum,

ut comedat quis et bibat,

et fruatur lætitia ex labore suo

quo laboravit ipse sub sole,

numero dierum vitæ suæ

quos dedit ei Deus;

et hæc est pars illius.

¹⁸Et omni homini cui dedit Deus divitias atque substantiam,

potestatemque ei tribuit ut comedat ex eis,

et fruatur parte sua, et lætetur de labore suo:

hoc est donum Dei.

¹⁹Non enim satis recordabitur dierum vitæ suæ,

eo quod Deus occupet deliciis cor ejus.

6¹Est et aliud malum quod vidi sub sole,

et quidem frequens apud homines:

²vir cui dedit Deus divitias,

et substantiam, et honorem,

et nihil deest animæ suæ ex omnibus quæ desiderat;

nec tribuit ei potestatem Deus ut comedat ex eo,

sed homo extraneus vorabit illud:

hoc vanitas et miseria magna est.

³Si genuerit quispiam centum liberos,

et vixerit multos annos,

et plures dies ætatis habuerit,

et anima illius non utatur bonis substantiæ suæ,

sepulturaque careat:

de hoc ergo pronuntio quod melior illo sit abortivus.

⁴Frustra enim venit,

et pergit ad tenebras,

et oblivione delebitur nomen ejus.

⁵Non vidit solem,

neque cognovit distantiam boni et mali.

⁶Etiam si duobus millibus annis vixerit,

et non fuerit perfruitus bonis,

nonne ad unum locum properant omnia?

⁷Omnis labor hominis in ore ejus;

sed anima ejus non implebitur.

⁸Quid habet amplius sapiens a stulto?

et quid pauper, nisi ut pergat illuc ubi est vita?

⁹Melius est videre quod cupias,

quam desiderare quod nescias.

Sed et hoc vanitas est, et præsumptio spiritus.

¹⁰Qui futurus est, jam vocatum est nomen ejus;

et scitur quod homo sit,

et non possit contra fortiorem se in judicio contendere.

¹¹Verba sunt plurima,

multamque in disputando habentia vanitatem.

7¹Quid necesse est homini majora se quærere,

cum ignoret quid conducat sibi in vita sua,

numero dierum peregrinationis suæ,

et tempore quod velut umbra præterit?

aut quis ei poterit indicare

quod post eum futurum sub sole sit?

²Melius est nomen bonum quam unguenta pretiosa,

et dies mortis die nativitatis.

³Melius est ire ad domum luctus

quam ad domum convivii;

in illa enim finis cunctorum admonetur hominum,

et vivens cogitat quid futurum sit.

⁴Melior est ira risu,

quia per tristitiam vultus corrigitur animus delinquentis.

⁵Cor sapientium ubi tristitia est,

et cor stultorum ubi lætitia.

⁶Melius est a sapiente corripi,

quam stultorum adulatione decipi;

⁷quia sicut sonitus spinarum ardentium sub olla,

sic risus stulti.

Sed et hoc vanitas.

⁸Calumnia conturbat sapientem,

et perdet robur cordis illius.

⁹Melior est finis orationis quam principium.

Melior est patiens arrogante.

¹⁰Ne sis velox ad irascendum,

quia ira in sinu stulti requiescit.

¹¹Ne dicas: Quid putas causæ est

quod priora tempora meliora fuere quam nunc sunt?

stulta enim est hujuscemodi interrogatio.

¹²Utilior est sapientia cum divitiis,

et magis prodest videntibus solem.

¹³Sicut enim protegit sapientia, sic protegit pecunia;

hoc autem plus habet eruditio et sapientia,

quod vitam tribuunt possessori suo.

¹⁴Considera opera Dei,

quod nemo possit corrigere quem ille despexerit.

¹⁵In die bona fruere bonis,

et malam diem præcave;

sicut enim hanc, sic et illam fecit Deus,

ut non inveniat homo contra eum justas querimonias.

¹⁶Hæc quoque vidi in diebus vanitatis meæ:

justus perit in justitia sua,

et impius multo vivit tempore in malitia sua.

¹⁷Noli esse justus multum,

neque plus sapias quam necesse est,

ne obstupescas.

¹⁸Ne impie agas multum,

et noli esse stultus,

ne moriaris in tempore non tuo.

¹⁹Bonum est te sustentare justum:

sed et ab illo ne subtrahas manum tuam;

quia qui timet Deum nihil negligit.

²⁰Sapientia confortavit sapientem

super decem principes civitatis;

²¹non est enim homo justus in terra

qui faciat bonum et non peccet.

²²Sed et cunctis sermonibus qui dicuntur

ne accommodes cor tuum,

ne forte audias servum tuum maledicentem tibi;

²³scit enim conscientia tua

quia et tu crebro maledixisti aliis.

²⁴Cuncta tentavi in sapientia.

Dixi: Sapiens efficiar:

et ipsa longius recessit a me,

²⁵multo magis quam erat.

Et alta profunditas, quis inveniet eam?

²⁶Lustravi universa animo meo,

ut scirem et considerarem,

et quærerem sapientiam, et rationem,

et ut cognoscerem impietatem stulti,

et errorem imprudentium:

²⁷et inveni amariorem morte mulierem,

quæ laqueus venatorum est,

et sagena cor ejus;

vincula sunt manus illius.

Qui placet Deo effugiet illam;

qui autem peccator est capietur ab illa.

²⁸Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes,

unum et alterum ut invenirem rationem,

²⁹quam adhuc quærit anima mea,

et non inveni.

Virum de mille unum reperi;

mulierem ex omnibus non inveni.

³⁰Solummodo hoc inveni,

quod fecerit Deus hominem rectum,

et ipse se infinitis miscuerit quæstionibus.

Quis talis ut sapiens est?

et quis cognovit solutionem verbi?